OP DEZE PLAATS

BEVOND ZICH HET 'KAMP SCHOORL'

WAAR DE NAZI-BEZETTER TUSSEN

DECEMBER 1940 EN OKTOBER 1941

JOODSE EN POLITIEKE GEVANGENEN

VASTHIELD VOORDAT ZIJ NAAR ANDERE

KAMPEN WERDEN OVERGEBRACHT.

 

VOOR HEN BEGON HIER EEN LIJDENSWEG

WAARVAN DE MEESTEN NIET TERUGKEERDEN


Inleiding

Functies

Regime

Bewaking

Getuigenissen

Boeken

Lesmateriaal

Foto's

Links

Contact

Nieuws


Inleiding

Niets herinnert meer aan wat zich van februari tot november 1941 heeft afgespeeld aan de Oorsprongweg in Schoorl in het hier toentertijd gelegen concentratie- en interneringskamp Schoorl.

Maar voor ongeveer 1900 mensen was kamp Schoorl de eerste etappe van een lange lijdensweg naar de nazi-kampen elders.  Meer dan 1000 van hen, voornamelijk joodse en politieke gevangenen, zijn daarvan niet teruggekeerd.

Zo staat het ook op het monument, dat op initiatief van de Vriendenkring Mauthausen in 1991 voor hen is opgericht, op de plaats waar zich vroeger het wachthuisje bij de ingang van het kamp bevond.

Wie deze poort gepasseerd was, bevond zich achter prikkeldraad, ten prooi aan vernederingen, mishandeling ook, rechteloos, overgeleverd aan de willekeur van de Duitse bezetter.

Wij weten nu, dat dit kleine, tamelijk onbekende kamp, ook al vielen hier geen doden te betreuren en functioneerde het maar kort, een even onmisbare als onheilspellende schakel was in de nationaalsocialistische politiek gericht op de vernietiging van de joden en het joodse leven in Europa en van degenen die zich tegen de Duitse bezetter verzetten.

Het levend houden van de herinnering aan Kamp Schoorl is daarom tegelijkertijd het levend houden van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Kamp Schoorl maant ons, alert te zijn op de dreiging van oorlog, op discriminatie en antisemitisme.

De geschiedenis van Kamp Schoorl is uitvoerig gedocumenteerd in het boek Het Kamp Schoorl van Albert Boer en met deze website Kamp Schoorl van Hans Teijgeler bieden zij samen een schat aan informatie over het kamp.

De jaarlijkse herdenking Kamp Schoorl op 11 juni – de dag waarop in 1991 het monument werd onthuld - wordt georganiseerd door de gemeente Bergen, de Vriendenkring Mauthausen en het Comité Kamp Schoorl.

De herdenking vindt plaats aan de voet van het monument. Wat Kamp Schoorl voor hen die door de poort naar binnen waren gegaan betekende, wordt in de slotregel van de tekst op het monument zo omschreven:

"VOOR HEN BEGON HIER EEN LIJDENSWEG WAARVAN DE MEESTEN NIET TERUGKEERDEN".

Comité Kamp Schoorl

 

Disclaimer


Comité Kamp Schoorl

Een  plaatselijke steunpunt te zijn om de herinnering aan  Kamp Schoorl levend te houden:  dat is de doelstelling van het Comité Kamp Schoorl. Ieder jaar vindt er een herdenkingsbijeenkomst plaats bij het monument Kamp Schoorl aan de Oorsprongweg.

De oprichting van het monument was een initiatief van de Stichting Vriendenkring Mauthausen en herinnert met name aan de 700 joodse jongemannen die in februari en juni 1941 bij razzia's werden opgepakt en naar kamp Schoorl gebracht. Van hieruit werden ze gedeporteerd naar het concentratiekamp Mauthausen waarvan slechts twee van hen de hel aldaar overleefden.

Sinds de onthulling van het monument  organiseert het gemeentebestuur  in juni de  herdenking. Eerst in samenwerking met de stichting en toen de leden van het bestuur van de Vriendenkring op hoge leeftijd geraakten hebben een zestal mensen  uit de gemeente Bergen die zich persoonlijk betrokken voelden, in 2005 een comité gevormd om het plaatselijk voorwerk voor de herdenking voor haar rekening te nemen. De verzetsstrijdster mevrouw Mirjam Ohringer verbonden aan de Vriendenkring Mauthausen is van grote betekenis geweest voor het ontstaan van het monument en de jaarlijkse herdenking. Na haar overlijden in mei 2016 is ter ere van haar een boom geplant in de directe omgeving van het monument..

Het comité onderhoudt  contacten met de Schoorlse basisscholen die het monument geadopteerd hebben. Bij toerbeurt nemen de groepen acht van de scholen met gedichten en tekeningen deel aan de herdenking. Het comité voorziet de scholen van lesmateriaal en assisteert bij de voorlichting over het kamp.

Bij voorkomende gelegenheden assisteert het comité bij tentoonstellingen die worden gehouden in het Buitencentrum De Schoorlse Duinen  van Staatsbosbeheer.

De  website Kamp Schoorl is opgezet door de heer Hans Teijgeler en wordt door hem onderhouden met inbreng van de leden van het comité.

Op uitnodiging van het comité hebben vanaf 2008 de volgende gastsprekers het woord gevoerd; Bloeme Evers-Emden, Rabbijn Benjamin Jacobs, Ed van Thijn,  Tamarah Benima, Judith Belinfante,  Job Cohen,  Hedy d`Ancona,  Joël Cahen,  Gerdie Verbeet,  Rony Naftaniël en in 2018 Evelien Gans. Van een aantal van hen zijn de toespraken te verkrijgen bij het comité.


Kampgeschiedenis

Het Kamp Schoorl werd in de nazomer van 1939, bij aanvang van de algemene mobilisatie op 28 augustus, gebouwd door het Nederlandse leger en  ingericht als legerkamp op de plek waar het huidige Buitencentrum van Staatsbosbeheer is gevestigd. De militairen werden tijdens de bouw gelegerd in het nabijgelegen Doopsgezind Broederschapshuis met als gevolg dat de plusminus 60 aldaar gehuisveste protestantse Joods-Duitse vluchtelingen op 25 augustus  plots naar elders  verplaatst moesten worden (bron: periodiek Cultuurhistorische Vereniging Scoronlo nr. 33) Het kamp werd op 25 november 1939 in dienst gesteld.

Kamp Schoorl was het eerste gevangenenkamp dat de Duitsers in Nederland inrichtten. Eind oktober 1941 werd het in die hoedanigheid gesloten, waarschijnlijk omdat het te klein was, te dicht bij de kust lag en bovendien te ver verwijderd van een spoorweg

Kamp Schoorl diende als legerkamp, als interneringskamp, als concentratiekamp en als laatst na de oorlog als conferentieoord(!). De geschiedenis van gebruik is, globaal, de volgende.

Nederlands legerkamp

Van 25 november 1939 tot mei 1940   heeft het zes compagnieën reservetroepen van het 21e Depot Bataljon VIIIe Infanterie gehuisvest. Tijdens de meidagen heeft de in Schoorl gelegerde eenheid niet aan de gevechtshandelingen deelgenomen.

Duits legerkamp

Na de capitulatie van Nederland op 15 mei 1940 is het kamp een maand in gebruik geweest bij een onderdeel van de Wehrmacht.

Duits Interneringskamp

Geallieerde burgers uit landen waarmee Duitsland in oorlog was, werden in  de loop van juni 1940 in  Schoorl geïnterneerd: Franse en Belgische mannen, ook Engelse mannen en vrouwen. De allereerste geïnterneerde was trouwens een Nederlander: klik hier voor het verhaal van  Josephus Hubertus (Hub) Frenken . De jongens jonger dan achttien jaar werden direct vrijgelaten; zo ook een groep Elzassers die aanhankelijkheid tegenover de Duitsers betoonden. De Fransen en Belgen werden na ongeveer twee maanden vrijgelaten. De Engelsen werden op 3 september 1940 naar het civiel interneringskamp Ilag VIII  in Tost (het huidige Toszek in Polen), getransporteerd. In december 1940 werden veertig Engelse vrouwen geïnterneerd; een deel van hen werd in februari 1941 naar Liebenau gebracht, een ander deel naar Vittel in de Vogezen in Frankrijk.

Duits Durchgangslager

Op 23 februari 1941 kwam de eerste groep gevangenen, Joodse jongemannen, aan en werd het toen lege kamp gebruikt als concentratiekamp (Durchgangslager), totdat die functie op 26 oktober 1941 overging op Kamp Amersfoort. Het is met name deze periode dat de naam van het kamp zich moet voegen bij de anderen waar de Duitsers misdadig optraden.  Deze periode wordt apart behandeld onder het hoofdstuk Gevangenen.

Duits Legerkamp

Tot het eind van de oorlog waren eenheden van de Wehrmacht en de Organisation Todt in het kamp gelegerd, waaronder het 787e Turkestanse Infanterie Bataljon dat bestond uit krijgsgevangen Turkmenen die in Duitse krijgsdienst waren getreden, de zogenoemde "Osttruppen".

Nederlands Bewaringskamp

Na de bevrijding in 1945 werd het kamp, als een van de 32 kampen in Noord-Holland, tot eind 1946 gebruikt voor internering van SS-ers, NSB-ers, Jeugdstormers  en andere collaborateurs. Onder hen veel NSB-burgemeesters. In totaal waren er ongeveer 2000 gevangenen. De bewakers  waren voornamelijk dienstplichtige Nederlandse militairen.

Nederland legerkamp  

Van eind 1946 tot september 1947 heeft het kamp nog dienst gedaan als legerkamp voor het Nederlandse leger. Omdat eerst een grondige verbetering van de barakken en het sanitair noodzakelijk was, konden de eerste soldaten van het IIIe Regiment Uitrustings Troepen er pas in het voorjaar van 1947 gehuisvest worden. In augustus en september  diende Schoorl als trainingskamp voor soldaten die ingezet zouden worden tijdens de Tweede Politionele Actie in het voormalige Ned. Indië.  Daarna stond het leeg. Klik hier voor een collectie foto's uit de nalatenschap van Piet Binkhorst, die in 1947 in Schoorl gelegerd was.

Esperantisten

In de zomer van 1948 werd  een Internationaal Congres voor  Jeugdige Esperantisten in het kamp gehouden .

Afbraak en hergebruik

Begin 1949 werd het kamp gesloten en afgebroken. Een van de     barakken is toen in het dorp In 't Veld neergezet als   clublokaal:

Gevangenen

In de bijna anderhalf jaar dat kamp Schoorl door de Duitsers werd gebruikt, eerst als interneringskamp en daarna acht maanden als concentratiekamp in de functie van ‘Polizeiliches Durchgangslager" hebben in Schoorl ongeveer 1.900 mensen gevangen gezeten. Voor  ongeveer 1000 van hen werd het kamp een "voorportaal van de dood".  Van de twee groepen Joodse gevangenen werden in totaal 689 man doorgezonden naar buitenlandse concentratiekampen en, op twee na aldaar vermoord. Van de politieke gevangenen, bijna allen lid van een communistische organisatie werden er meer dan 250 in Duitsland gedood, voornamelijk in concentratiekampen. Er zijn nooit meer dan 750 gevangenen tegelijkertijd opgesloten geweest. Voor zover bekend is niet één gevangene gestorven in Kamp Schoorl.

De eerste groep Joodse Gevangenen

Op zondag 23 februari 1941 arriveerden 425 arrestanten in kamp Schoorl, aangevoerd per trucks. De temperatuur was net boven het vriespunt. De Joodse mannen waren door de "Grüne  Polizei" in de namiddag van zaterdag en in de loop van die zondag naar willekeur tijdens een klopjacht in de hermetisch afgesloten Jodenbuurt in Amsterdam op straat opgepakt, samengedreven, mishandeld en afgeranseld en  afgevoerd naar  Schoorl.  

De aanleiding tot deze razzia  was door de WA-leden geprovoceerde ongeregeldheden in de Jodenbuurt. Eind 1940, begin 1941 waren namelijk WA-leden begonnen met anti-joodse acties. Bij cafés en andere uitgaansgelegenheden op het Rembrandtplein-Thorbeckeplein hingen ze ongevraagd bordjes op: 'Joden niet gewenst'. Bovendien terroriseerden ze de bewoners van de oude joodse buurt, aan de andere kant van de Amstel.

De WA, de 'Weerafdeling' van de NSB, wekte sinds het begin van de bezetting toch al veel weerzin in Amsterdam door haar provocerende houding van 'de straat is van ons'. Knokploegen van joodse en niet-joodse Amsterdamse 'gozers' traden tegen de WA op. Er vielen over en weer rake klappen. Op 11 februari 1941 raakte WA-man Koot bij zo'n vechtpartij dodelijk gewond.

Hierop reageerden de Duitsers onmiddellijk met een reeks maatregelen: a) de jodenbuurt werd voor enkele dagen afgesloten en er werden arrestaties verricht, b) enkele vooraanstaande joden moesten als 'joodse raad' de buurtbewoners tot kalmte manen. Dit gebeurde op 13 februari, toen de diamantair A. Asscher een toespraak hield in de Diamantbeurs op het Weesperplein, c) de joden moesten 'hun wapens bij de politie inleveren' (er waren nauwelijks wapens), en d) de WA moest uit de buurt wegblijven.

Over de joodse buurt daalde nu een onheilspellende sfeer neer. Die sfeer van spanning en geweld bleef in Amsterdam aanwezig. Op 19 februari 1941 drongen enkele mannen de joodse IJssalon Koco in de Van Woustraat binnen. De zaak was gesloten, en met een houten betimmering afgeschermd. De verdedigers van Koco, die meenden met WA-lieden van doen te hebben, zetten als verdediging tegen de indringers een cilinder ammoniakgas open (ammoniakgas doet dienst in koelmachines). Maar deze indringers waren niet van de WA, maar van de Duitse politie. Het kon niet erger. De Duitse autoriteiten riepen dat er een 'aanslag' was gepleegd op hun personeel.

Strafexpeditie tegen de joden'

Op zaterdag 22 en zondag 23 februari 1941 hield de 'Grüne Polizei' (Ordnungspolizei, Duitse ordetroepen gekleed in groene uniformen) grote razzia's in de buurt. De Duitsers noemden dit een 'strafexpeditie tegen de joden'. De Amsterdamse politie moest aan de razzia's meewerken. Joodse jongens en mannen  werden willekeurig opgepakt, samengedreven op het Jonas Daniel Meyerplein , mishandeld en in een lange rij legertrucks naar Schoorl weggevoerd (zie onder meer www.verzetsmuseum.org. Februaristaking).

In de daarop volgende vier dagen werd een aantal van hen om medische redenen weggestuurd. De overigen, 389 in totaal, werden gedeporteerd naar concentratiekamp Buchenwald.,

Op 22 mei 1941 werden 342 overlevenden van Buchenwald op transport gezet naar concentratiekamp Mauthausen, waar zij in de steengroeve op zeer wrede wijze werden behandeld. Binnen enkele weken kwamen zij allen om. Ze werden vermoord of pleegden zelfmoord; dit laatste gebeurde zelfs enkele malen collectief door hand in hand in de steengroeve te springen.

De tweede groep Joodse gevangenen

Op 11 juni 1941 vond in Amsterdam-Zuid opnieuw een razzia plaats. De bezetter greep sabotage-acties aan om deze actie te motiveren. Uit vrees voor reacties als in februari, besloot Willy Lages, hoofd van de SD in Noord-Holland  geen straat-razzia’s te organiseren maar de slachtoffers van huis op te halen. Onder valse voorwendselen vroeg hij de Joodse Raad om de lijst met namen en adressen van de leerlingen van het Joodse Werkdorp in de Wieringermeer, die in maart 1941 gesommeerd waren naar Amsterdam te komen. Zij zouden nu weer mogen terugkeren. Omdat veel leerlingen de zaak niet vertrouwden en onderdoken, werden er te weinig mensen opgehaald en vonden er alsnog razzia's plaats in cafés en joodse sportclubs.

In de nacht van woensdag 11 juni en in de vroege ochtend van 12 juni kwam deze groep in Schoorl aan. In totaal 310 jongemannen.  Vermoedelijk moesten het gezonde  mannen zijn want na een paar dagen werden er negen namen afgeroepen van mannen die vervolgens om gezondheidsreden het kamp uit werden gestuurd.  Veertien dagen later werden de gedetineerden per trein naar concentratiekamp Mauthausen op transport gesteld, waarvan er later nog 96 doorgezonden werden naar euthanasiecentrum Schoss Hartheim.

Van de in totaal 689 joodse jonge mannen  van deze twee groepen die gedeporteerd werden  overleefden slechts twee de concentratiekampen

"Socialistische" gevangenen

Na de Duitse invasie van de Sovjet-Unie op 22 juni 1941 werden in Nederland massale arrestaties verricht van communisten en mensen met linkse, "socialistische" sympathieën. Na de inval van de Duitsers in Nederland werden de CPN en de NSAP op 20 juli 1940 verboden omdat zij zich al in de jaren dertig fel gekeerd hadden tegen het nationaalsocialisme en fascisme. De arrestanten  stonden op lange lijsten die door de lokale politie-inlichtingendiensten al voor de oorlog aangelegd waren. De Duitsers hadden aantallen te arresteren communisten opgegeven, de politie maakte een keuze wie gearresteerd moest worden en arresteerde op 25 en 26 juni 1941 zelfs vaak meer mensen dan waar de Duitsers om gevraagd hadden. In die dagen werden 420 leden van de CPN naar Schoorl gebracht, nog eens 21 leden uit de buurt van Alkmaar, van de Revolutionaire  Socialistische Arbeiders Partij (RSAP) waaronder velen van de " Sneevlietgroep"  en 13 Trotskisten.  Als gevolg van arrestaties werden in augustus nog eens 175 aan deze groep van  politieke gevangenen toegevoegd. De behandeling van de Joodse communisten was erg slecht; als "strafmaatregel"moesten zij vaak het appel op hun hurken meemaken.

Op 18 augustus 1941 werd een groep van bijna tweehonderd communisten naar Kamp Amersfoort overgebracht, en daarna nog eens 250 gevangenen. Van daar werden ze naar de Duitse concentratiekampen weggevoerd. De 25 vrouwen onder de gevangenen, voornamelijk kaderleden van de communistische partij, gingen via één van de Amsterdamse Huizen van Bewaring naar het beruchte kamp Ravensbrück. "Daar is het niet zo prettig als hier," zei Berg, de Lagerkommandant, tegen één van de vrouwen. Bijna alle communisten zijn in concentratiekamp Neuengamme terecht gekomen. De meesten van hen zijn om het leven gekomen door vergassing in vernietigingsinstituut Bernburg, door vlektyfus, door medische experimenten, door uitputting in andere concentratiekampen of later bij de ondergang van het cruiseschip Cap Arcona op de Oostzee op 3 mei 1945.

Gijzelaars

Gijzelaars Sommelsdijk

Op zondag 9  maart 1941, de eerste groep Joodse gevangenen was inmiddels weggevoerd,  werden 176 mannen (d.w.z. 4 slaapbarakken van elk 44 man)   uit Sommelsdijk in de leeftijd van 18 tot 30 jaar, een maand in Kamp Schoorl geïnterneerd wegens belediging van het Duitse leger en de Nederlandse politie.

Politieke gijzelaars

Eind juni 1941 werden 90 ARP- en CNV-voormannen tezamen met enkele kopstukken van de CHU vastgezet. Eind augustus 1941 gingen 39 van hen naar Buchenwald, waarvan zij midden november 1941 naar Nederland terugkeerden. De overigen waren inmiddels vrijgelaten.

Gijzelaars Maassluis

Op 4 juli werd een groep van 20 personen uit Maassluis geïnterneerd omdat zij  een uit Duitse gevangenschap teruggekeerde plaatsgenoot uitbundig hadden verwelkomt. Daarna zijn ze getransporteerd naar kamp Amersfoort.

Gijzelaars Rijnsburg

Begin september 1941 werd een groep van 30 inwonersn uit Rijnsburg geïnterneerd omdat zij demonstratief Koninginnedag hadden gevierd. Ook zij werden doorgezonden naar kamp Amersfoort vanwaar zij eind oktober kaalgeschoren terugkeerden in Rijnsburg.

Gijzelaars  Hummelo

Een aantal notabelen uit Hummelo werden is september geïnterneerd omdat een minderjarige inwoner o.a. telefoonkabels had doorgeknipt. Als "represaille" voor deze  sabotage  werden 100 Twentse Joden  opgepakt en naar concentratiekamp Mauthausen gedeporteerd.

Strafgevangenen

De vliegers

Op 14 mei 1941 werden een groot aantal officieren en anderen  van het 1ste luchtvaartregiment (de archieven spreken van "een honderdtal vliegeniers en ander KLM-personeel") gevangen gezet omdat ze er van verdacht werden samengewerkt te hebben met drie piloten, die met twee Fokker G-1's naar Engeland ontsnapt waren. Ze werden veroordeeld tot zes weken detentie en werden op 19 juni 1941 weer vrijgelaten.

Duitsgezinden

In juli 1941 hebben 21 WA-ers en vier Jeugdstormers (!) twee weken vastgezeten wegens het afranselen van de burgemeester van Zandvoort.

Op 26 oktober 1941 werd gemeld dat 'Das Lager Schoorl ist aufgelöst'. Toen waren er nog 238 gevangenen aanwezig, 43 daarvan werd vrijgelaten, terwijl de resterende 195 met commandant Berg overgingen naar het Kamp Amersfoort.  

Regime

Het kamp was omgeven door een dubbele prikkeldraadversperring met vier wachttorens. Het regime was niet streng, onvergelijkelijk met wat de meesten later zouden ervaren. Gevangenen mochten post en pakketten ontvangen, hoefden geen zware arbeid te verrichten en kregen hetzelfde voedsel als de bewakers. Daar staat tegenover dat met name communisten en Joden vaak werden mishandeld en pesterijen te verduren kregen, hoewel de behandeling hier meer bedoelde te vernederen dan te pijnigen. Zo moesten zij, 'op de knieën kruipende, een op de grond aangebracht stenen hakenkruis met een tandenborstel schoonmaken’. Ook werden de gevangenen in elk geval met ‘exercities’ op ondraaglijke wijze vermoeid. Niettemin wist de toenmalige waarnemend secretaris-generaal van Justitie, mr. J.P. Hooykaas (geen NSB-er) van de naar Schoorl in februari 1941 overgebrachte Joden te zeggen: ‘Daar hadden die jongens het best’.

Vanuit Canada werd ons een programma van een "Bunter Abend", gehouden  op 25 augustus 1940, toegestuurd. Dit geeft een inkijkje in de verhoudingen in de allereerste beginperiode, voor de komst van de joodse en politieke gevangenen.

 


Bewaking

Het Kamp Schoorl viel tot begin november 1941 onder verantwoordelijkheid van de Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des Sicherheitsdienstes (BdS) Wilhelm Harster.

 

 


Van juli tot december 1940 was SS-Untersturmführer (tweede luitenant) Arnold Schmidt de eerste commandant van het kamp Schoorl. Het kamp werd aanvankelijk gewoon aangeduid als Internierungslager.


Van december 1940 tot augustus 1941 was SS-Untersturmführer Johann Friedrich (Hans) Stöver de commandant. Stöver was werkzaamvoor de Sicherheitsdienst in Assen en Den Haag voordat hij eind 1940 commandant werd van Kamp Schoorl.

De indruk die Stöver in Schoorlwekte, was dat hij volgens het boekje handelde. Hij werd het meest gevreesd door de inspecties waarbij men vaak opnieuw moest 'sauber machen' Hij kon flink tekeer gaan, maar over het algemeen schijnt hij de gevangenen in Schoorl correct behandeld te hebben.

De gevangenen die op 18 augustus 1941 vanuit Kamp Schoorl werden overgebracht naar het nieuwe Kamp Amersfoort zagen in Amersfoort het 'vertrouwde' gezicht van hun commandant weer terug. Hij was daar SS-Schutzhaftlagerführer I geworden. De ontvangst in Amersfoort was een geheel andere dan die de 195 gevangenen zich hadden voorgesteld. Direct na aankomst werden zij zonder aanleiding geslagen en gestompt. De twee 'specialisten'uit Dachau, 'Petri' en 'Berg' (niet dezelfde als Karl Peter Berg) die deze demonstratie van 'omgangsvormen' gaven werden daarin bijgestaan door enkele Kamp-SS'ers. Stöver (die in Amersfoort de onverklaarbare bijnaam "Nelis" zou krijgen) bleek niet afkerig van dit geweld.


Stöver werd, op zijn beurt, in augustus 1941 weer vervangen door SS-Untersturmführer Karl Peter Berg. Het kamp werd bewaakt door manschappen van de Ordnungspolizei. Het kamp kreeg, toen Stöver verdween, officieel de aanduiding Polizeiliches Durchgangslager Schoorl.

Karl Peter Berg, geboren op 18 april 1907 te Honnef am Rhein, van beroep Kriminalsekretar, werd op 28 mei 1940 als Hauptscharführer bij de SD te Arnhem geplaatst. Op 2 september 1940 werd hij ingedeeld bij de afdeling "Zur Besondere Verwendung" bij "Gruppe IV der Sicherheitspolizei" in Den Haag. In januari 1941 werd Berg als ondercommandant - in de rang van Hauptscharführer - naar Kamp Schoorl gedirigeerd. Na de opheffing van Kamp Schoorl werd Berg door Sturmbannführer Erich Deppner - het toenmalige hoofd van "Gruppe IV" in Den Haag - overgeplaatst naar de Aussenstelle der Sicherheitspolizei in Leeuwarden.

Op 1 januari 1942 werd Berg bevorderd tot "Sturmscharführer".

Wegens ziekte van Obersturmführer Walter Heinrich, de commandant van Kamp Amersfoort, werd Berg begin maart 1942 door Deppner overgeplaatst naar Kamp Amersfoort. De functie die Berg ging bekleden was die van Stellvertretener (plaatsvervangende) Schutzhaftlagerführer. In april 1942, nadat Obersturmführer Heinrich van zijn ziekte was hersteld, werd Berg officieel benoemd in zijn nieuwe functie. Hij ontpopte zich tot een wrede en onvoorspelbare Nazibeul. In feite hadden de twee 'Schutzhaftlagerführer', Stöver  en Berg, de macht, want Heinrich zat meestal in Amsterdamse cafés.

Na de oorlog werd Berg ter dood veroordeeld en op 22 november 1949 gefusilleerd in het voormalige Fort Bijlmer.


De eerste naoorlogse Nederlandse commandant van kamp Schoorl was Jacob van de Berg, een sectiecommandant van de Binnenlandse Strijdkrachten, later vervangen door de heer Spandau. Vanaf 1 januari 1946 ressorteerden de bewaringskampen onder het Directoraat-Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging. In deze periode was de heer Seelen commandant, tot het kamp eind 1946 gesloten werd.


Getuigenissen

  • Piet Douwma In kamp Schoorl van 17 juli 1941 tot aug,/sep. 1941. Met nog 44 andere Nederlanders omgebracht in vernietigingsinstituut Bernburg.
  • Abraham van Hal Als lid van de CPN in kamp Schoorl vastgezeten. Omgekomen te Neuengamme op 24 november 1942.
  • Alexander Salomon de Leeuw Van 18 mei 1941 tot september 1941 vastgezeten in kamp Schoorl. Lid van de CPN. Op 4 augustus 1942 omgebracht in Auschwitz.
  • George Okker Behoorde tot de eerste groep joodse mannen. Overleden in Mauthausen 12 september 1941.

Literatuur


                  Het Kamp Schoorl - Albert Boer.

                  Historisch document

                  Vormgeving: Edd Simons/Jeroen Klaver

                  Omslagtekening: Wil de Bie

                  Fotokeuze: Wil Janssen

                  Omvang: 224 pagina's

                  Formaat: 12,5 x 20 cm

                  Uitvoering: gebrocheerd

                  ISB: 978 90 5429 240 1

                  Prijs: € 20

                  NUR: 321

                  Is verschenen in  april 2007 i.s.m. Comité Kamp Schoorl en ondersteund door de gemeente Bergen (N-H)


                  Hier schijnt de zon - van Bernlef tot Reve

                  Verhalen van 13 auteurs n.a.v. het 20-jarig bestaan van Uitgeverij Conserve

                  Samenstelling: Kees de Bakker

                  Omslagschilderij: Strand Camperduin door Harrie Kuijten

                  Hierin, op blz 163-173: 

                  Frédéric Bastet over Kamp Schoorl

                  (Frédéric was in Kamp Schoorl gelegerd van februari tot augustus 1947)

                  Omvang: 236 pagina’s

                  Formaat: 12,5 x 20 cm

                  Uitvoering: gebrocheerd

                  ISBN: 9789054291763

                  Prijs: 20 Euro

                  NUR: 321


                  De oorlogservaringen van zuster Angelic Brophy (blz. 71 - 91)

                  Auteur: Maria Janssen-Rutte

                  Uitgave van Museum Het Ursulinenconvent

                  ism Barjestek van Waalwijk van Doorn & Co Uitgeversmaatschappij, 2016 Eijsden (L.)

                  ISBN 978 90 561 31180


Lesmateriaal


Kamp Schoorl

Beschrijving

Kamp Schoorl is als historische vervolgingsplek in Nederland vrij onbekend. Van eind november 1940 tot november 1941 was het in gebruik als concentratiekamp. Kamp Schoorl was het eerste gevangenkamp dat de nazi’s inrichtten. Voor ongeveer 1.900 mensen is kamp Schoorl de eerste stap geweest op weg naar de nazi-kampen. Meer dan 1000 van hen, voornamelijk Joodse en politieke gevangenen, zijn daarvan niet teruggekeerd. Aan de hand van verschillende thema’s in het lespakket Kamp Schoorl verdiepen de leerlingen zich in de geschiedenis van kamp Schoorl. In samenwerking met het Comité Kamp Schoorl en Stichting Vriendenkring Mauthausen heeft het Herinneringscentrum Kamp Westerbork informatie in de vorm van brieven, foto’s en ander archiefmateriaal verzameld. Deze materialen zijn bewerkt tot een bronpakket met afwisselende vragen en opdrachten, waarbij de leerlingen zich verdiepen in de geschiedenis van kamp Schoorl. Dit doen zij onder andere door het maken van portretten van Joodse en politieke gevangenen.

Info

Soort Product:  lesbrief/ lespakket

Producent:  Herinneringscentrum Kamp Westerbork

Doelgroepen:    onderbouw VO, groep 6-8 BaO

Trefwoorden:    Kamp Schoorl

Prijs:  € 24,95

Bestellen via:    http://www.kampwesterbork.nl


Foto's

Overzicht in zuidelijke richting (bron foto: http://www.archieven.nl/)

overzicht

de poort

en een 'artist impression' ervan door Geert Schreuder

het kamp in de winter

een overzicht, met een wachttoren op de voorgrond

links Berg met echtgenote

de Engelse gedetineerden

Engelse Nonnen in kamp Schoorl (Foto: collectie Wil Janssen)

de vrouwelijke gedetineerden

de vrouwelijke gedetineerden op appèl

de Sommelsdijkers tijdens hun gymnastiekoefeningen

bord bij de Damweg, de weg van het Noordhollandsch Kanaal naar Schoorl

Nederlandse soldaten gelegerd in 1947 (klik hier voor meer foto's)

OP DEZE PLAATS

BEVOND ZICH HET 'KAMP SCHOORL'

WAAR DE NAZI-BEZETTER TUSSEN

DECEMBER 1940 EN OKTOBER 1941

JOODSE EN POLITIEKE GEVANGENEN

VASTHIELD VOORDAT ZIJ NAAR ANDERE

KAMPEN WERDEN OVERGEBRACHT.

 

VOOR HEN BEGON HIER EEN LIJDENSWEG

WAARVAN DE MEESTEN NIET TERUGKEERDEN


Links

Geraadpleegde bronnen


Contact

      Hans Teijgeler - beheerder

      e-mail

Locatie

Aan de rand van de vlakte, waar vroeger het Kamp Schoorl gevestigd was, staat nu een monument. De exacte locatie kunt u op onderstaande kaart vinden.

 

 


Disclaimer

Deze website is met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld geworden. Ik ben niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van de op deze website aangeboden informatie. Aan de inhoud van deze website kunnen op geen enkele wijze rechten worden ontleend of aanspraken worden gemaakt.

In het geval dat u iets aantreft dat incorrect is, dan verzoek ik u mij dit te laten weten per e-mail.

Ik onderschrijf uw recht op privacy op het web en stel alles in het werk om uw veiligheid op internet te garanderen. Dit is van toepassing op alle pagina's die zijn ondergebracht op www.kamp-schoorl.nl. Het geldt echter niet voor pagina's van andere organisaties die aan deze site gelinkt zijn en die mogelijk een ander privacy-beleid voeren.

Ik verzamel op deze website voornamelijk relevante historische gegevens. Indien u van mening bent dat uw privacy wordt geschonden, dan verzoek ik u dit onmiddellijk te melden via e-mail. Van het gebruikte fotomateriaal is, op een enkele uitzondering na, niet na te gaan wie de rechten daarop heeft. Waar mogelijk is de bron vermeld. Indien u meent rechten te hebben op bepaalde foto's, dan wordt u verzocht dit kenbaar te maken. Die foto/foto's zal/zullen dan direct verwijderd worden.


Nieuws


Overlijden mevrouw Evelien Gans

Op de herdenking  "Kamp Schoorl " van 11 juni jl. werd de jaarlijkse toespraak door een gastspreker deze keer verzorgd door mevrouw prof. dr. Evelien Gans. Eind juli vernam het Comité Kamp Schoorl dat de hoofdspreekster op 19 juli plotseling is overleden. Van de zeer vele publieke optredens die mevrouw Gans gehouden heeft blijkt haar toespraak op de herdenking te Schoorl de laatste te zijn geweest. Achteraf blijkt ook dat die toespraak haar onevenredig veel inspanning heeft gekost waarvan zij ten tijde van de  indrukwekkende manier waarop zij tijdens de herdenking sprak geen teken heeft laten zien.

De burgemeester van de gemeente Bergen en het comité hebben de familie gecondoleerd met het overlijden van mevrouw Gans, dat wel zeer recent na haar optreden tijdens de herdenking is gebeurd en waarvan de herinnering ieder van de aanwezigen nog helder bijstaat.

Met een verwijzing naar de necrologieën op de volgende sites meent het comité aan haar verdiensten het meeste recht te doen.

  

https://www.volkskrant.nl/mensen/kroniekschrijver-van-het-joodse-leven~b027a91d/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=email

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/07/20/necrologie-evelien-gans-1951-2018-een-kritische-en-strijdbare-historica-a1610710.


Bijdrage aan Holocaust Namenmonument

In april van dit jaar heeft het Comité Kamp Schoorl het college van B & W van de gemeente Bergen verzocht zich aan te sluiten bij de meer dan 50 gemeenten die hebben toegezegd het initiatief om tot een Holocaust Namenmonument  in de Weesperstraan te Amsterdam te komen financieel te steunen.  In juni heeft de gemeente een eenmalige subsidieverlening van 500 euro toegezegd, omdat de gemeente een bijzondere positie inneemt als het gaat om de vervolging en deportatie van de Joodse inwoners in ons land gedurende de Tweede Wereldoorlog door met name de plaats van Kamp Schoorl op haar grondgebied.


Mevrouw Lotty Huffener-Veffer overleden

In de periode mei / juni herbergde het Buitencentrum te Schoorl de reizende tweetalige tentoonstelling "Waarom schrijf je me niet" ,die over post en losse briefjes gaat als vaak laatste teken van leven van gedeporteerden in de Tweede Wereldoorlog. In Schoorl werd de tentoonstelling gerealiseerd door samenwerking tussen Staatsbosbeheer, Comité Kamp Schoorl en de Lotty Veffer Foundation. De Duinstreek heeft in uitgave 25 april 2018  uitgebreid aandacht besteed aan deze tentoonstelling in een paginagroot artikel. Zie ook www.lottyvefferfoundation.nl en  www.postuitvergetelheid.nl.

Dit bericht heeft als functie te vermelden dat de naamgever en inspirator van de foundation mevrouw Lotty Huffener-Veffer op 97-jarige leeftijd te Amsterdam is overleden. Tot op het laatst heeft zij haar ervaringen in de Duitse concentratiekampen en haar terugkeer en ontvangst in Nederland met  publiek gedeeld in lezingen, in kranten en op televisie.

https://www.volkskrant.nl/mensen/de-altijd-optimistische-chroniqueur-van-de-holocaust-ze-gaf-lezingen-over-wat-ze-had-meegemaakt-ze-kon-er-altijd-een-positieve-draai-aan-geven-~baf9f8ea/


Herdenking

Op dinsdag 11 juni 2019, om 14.00 uur, wordt bij het monument van Kamp Schoorl, bij het bezoekerscentrum ‘Schoorlse Duinen’ (voorheen het Zandspoor), Oorsprongweg 1 te Schoorl, de jaarlijkse herdenking gehouden. Deze herdenking wordt georganiseerd door de gemeente Bergen, samen met het Comité Kamp Schoorl.  

Nadere informatie: Mevr. E. Hulshoff, pietenela@planet.nl

Routebeschrijvingen

met openbaar vervoer - trein tot Alkmaar - bus 151 tot halte Idenslaan - linksaf, 650m lopen

Wanneer u gebruik maakt van een navigatiesysteem, stel dat dan in op "Heereweg 83, Schoorl" omdat u anders verkeerd gestuurd wordt.


Bezoekersaantallen

Op 18 maart 2014 werd deze website voor de 5000-ste keer bezocht.

Op 10 april 2015 werd de site voor de 7500-ste keer bezocht.

Op 9 april 2016 werd de site voor de 10000-ste keer bezocht.

Op 5 maart 2017 werd de site voor de 12500-ste keer bezocht.

Op 12 april 2018 werd de site voor de 15000-ste keer bezocht.


Joods monument

Op 29 augustus 2013 om 11 uur werd op de Algemene Begraafplaats aan de Molenweg te Schoorl een herinneringsplaquette onthuld ter herinnering aan weggevoerde Joodse medeburgers uit Schoorl.

Op 22 april 1942 werden drie Joodse medeburgers uit Schoorl door de Duitse bezetter weggevoerd. Zij kwamen niet terug! Uit zeer betrouwbare informatie blijkt, dat zij in vernietigingskampen in Polen werden vermoord.

Tot op dat moment werden de vermoorde Joodse mensen uit Schoorl niet op passende wijze herdacht. Wij hebben in het najaar van 2012 het initiatief genomen om te onderzoeken op welke wijze aan een permanente herdenking vorm zou kunnen worden gegeven.

In eerste instantie werd gedacht aan “struikelstenen”. Een Duitse kunstenaar ontwierp hiertoe een kleine steen van 10x10 cm, waarop de naam, geboorte en sterfdatum en het kamp waar de moord plaatsvond, wordt vermeld. Deze steen wordt vóór het huis van waaruit de Joodse medeburgers werden weggevoerd, geplaatst. Tienduizenden van deze stenen zijn inmiddels in West en Midden Europa geplaatst, zo ook in tientallen steden in Nederland.

In tweede instantie werd gedacht om een plaquette te plaatsen op de begraafplaats in Schoorl, waarop de namen en relevante informatie is vermeld. Voor deze laatste optie is gekozen, ook al omdat op de begraafplaats in Bergen reeds een steen is geplaatst met de namen van Joodse mensen die vanuit Bergen zijn weggevoerd.

In oktober 2012 werd toestemming en medewerking gevraagd aan het bestuur van de gemeente Bergen. De medewerking werd en wordt verleend!

Onderstaande Joodse medeburgers werden vanuit Schoorl weggevoerd:

Louis de Kadt, geboren 13-05-1913 te Rotterdam, overleden 10-08-1942 te Auschwitz, 29 jaar.

Sonja Rita de Kadt-Swaap, geboren 08-10-1919 te Amsterdam, overleden 10-08-1942 te Auschwitz, 22 jaar.

Louis de Kadt en zijn echtgenote Sonja zijn vanuit hun huis aan de Boschmansweg nr. 11 weggevoerd en in Auschwitz vermoord.

Philip Mok, geboren 20-08-1920 te Haarlem, overleden 09-07-1943 te Sobibor, 22 jaar.

Philip Mok is vanuit zijn woonadres aan de (huidige) Duinweg 125 weggevoerd en in Sobibor vermoord.

De herinneringsplaquette is op 29 augustus 2013 om 11 uur in de morgen onthuld in aanwezigheid van Opperrabbijn J.S. Jacobs, rabbijn S.Spiero, en burgemeester H. Hafkamp,  en vele genodigden en belangstellenden.

Met hartelijke groet,

Werner Timans en Ildikó Pronk-Udvarhelyi.


Westerborkpad

In januari 2012 werd het Westerbork(wandel)pad geopend. Over een traject van ongeveer 320 kilometer loopt het Westerborkpad van de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam, tijdens de oorlog een verzamelplaats voor Joden, naar het voormalig Kamp Westerbork. De tocht bestaat uit etappes van ca. 10 kilometer. Om de deportatieroute die zoveel Joodse slachtoffers in de oorlogsjaren gedwongen aflegden in beeld te brengen, wordt zoveel mogelijk gelopen in de buurt van de spoorlijn. Het traject neemt wandelaars mee langs oorlogsmonumenten, synagogen en andere locaties die ten aanzien van de Jodenvervolging in Nederland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol speelden. Een speciale wandelgids zal de deelnemers nader informeren over deze plaatsen.

Meer informatie klik hier.


 

eXTReMe Tracker